Za podstawę ustroju szkolnego od roku szkolnego 1949/1950 przyjęto 7-klasową szkołę podstawową; na niej oparto 4-letnią szkołę średnią, tworząc w ten sposób 11 letnią szkołę ogólnokształcącą stopnia podstawowego i licealnego, z programem nauczania uwzględniającym treści odpowiadające ówczesnym wymogom ideologicznym. Rozpoczęto realizację założeń pracy dydaktyczno-wychowawczej, opartych na materialistycznych podstawach, poznawczej i metodologicznej koncepcji treści kształcenia i wychowania. Do treści programowych wprowadzono tematykę związaną z budową socjalizmu i uprzemysłowieniem kraju, rolą i osiągnięciami państw obozu socjalistycznego w nauce, technice, kulturze i sztuce.

Konfrontacja założeń teoretycznych z życiem, konflikty światopoglądowe, dewaluacja pojęć etycznych powodowała często zachwianie zakorzenionych zasad etyki i sprawiedliwości. Głoszone hasła nowej moralności były zbyt często niespójne z tym co się działo w rzeczywistości. Odgórny nacisk na szkołę w zakresie wychowania i żądanie szybkich, doraźnych wyników, stwarzały trudną atmosferę wychowawczą. Wszyscy nauczyciele, a także i nauczyciele naszej szkoły, przechodzą permanentne szkolenie ideologiczne i egzaminy. Tylko ukończenie odpowiedniego szkolenia pozwala na osiągnięcie „pełnych kwalifikacji do nauczania”. Zebrania ideologiczne odbywają się co dwa tygodnie.

Coraz większą rolę w szkole zaczyna odgrywać Związek Młodzieży Polskiej (masowa organizacja młodzieżowa powstała w 1945 r. z połączenia związku Walki Młodych, Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici” i Związku Młodzieży Demokratycznej. Zadaniem ZMP było realizowanie podstawowych ideowych i politycznych założeń PZPR) , który kieruje całym życiem politycznym młodzieży szkolnej. Znaczny wpływ ma także Powszechna Organizacja „Służba Polsce”. Samorząd szkolny zostaje sprowadzony do roli koordynatora spraw porządkowych.

Dążąc do podniesienia poziomu ideologicznego młodzieży wciągano ją do masowego kształcenia ideologicznego, do sekcji artystycznych ZMP, do współzawodnictwa w nauce i pracy społecznej.

Wydawać by się mogło, że postępowe hasła, odpowiadające najistotniejszym, najbardziej ludzkim dążeniom, oparte na gruntownej wiedzy, przeobrażą szkolnictwo i doprowadzą do nieosiągalnych w przeszłości wyżyn. Rzeczywistość była zgoła inna. Zamiast stabilizacji i postępu zmierzającego do doskonalenia metod następowała ciągła zmiana programów, ciągła zmiana podręczników lub ich brak. Życie społeczno-polityczne wciągało w czynną akcję nie tylko nauczyciela, ale także ucznia i wszystkie organizacje szkolne. Jak wiele kosztowało to czasu i zabiegów poznać łatwo ze sprawozdań szkolnych, których liczba zastraszająco rosła w rozbudowanej, biurokratycznej administracji.

Z okazji wydarzeń ważniejszych w życiu narodu i szkoły młodzież organizowała masówki, zebrania, na których wygłaszano referaty, toczono z góry przygotowane, wyreżyserowane dyskusje, podejmowano zobowiązania, uchwalano rezolucje. Uczniowie brali też udział w masowych akcjach sportowych, jak: „Marsze Jesienne”, biegi narodowe, zdobywanie odznak „Bądź Sprawny do Prac i Obrony” i „Sprawny do Pracy i Obrony”, itp., zbierali pieniądze na odbudowę Warszawy, zbierali makulaturę i złom, brali udział w akcji likwidacji analfabetyzmu i pracach polowych na wsi. Na przykład w ciągu roku szkolnego 1951/1952 odbyło się 46 różnych uroczystości szkolnych związanych m.in. z odbudową Warszawy, Rewolucją Październikową, Dniem Wojska Polskiego, rocznicą zjednoczenia PZPR, Dniem Kobiet, rocznicą powstania Armii Radzieckiej, rocznicą urodzin Lenina, projektem konstytucji. uwięzieniem komunistów francuskich itp., nie licząc dyskusyjnych wieczorów w ramach pozalekcyjnych, na takie tematy, jak: internacjonaliści XIX i XX w., o pochodzeniu człowieka, nauka a Kościół, powstanie religii i in. Od 1 września 1951 r. szkoła staje się placówką TPD (Towarzystwo Przyjaciół Dzieci utworzone w 1949 r. z Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci i Chłopskiego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci miało na celu organizowanie, prowadzenie i nadzorowanie różnego typu placówek i akcji o charakterze opiekuńczo-wychowawczym typu świeckiego, wychowanie młodzieży w oparciu o założenia ideologiczne PZPR) , tj. szkołą świecką. Ruguje się naukę religii.

Oprócz tego, w ciągu każdego roku szkoła organizowała, przygotowywała i urządzała szereg imprez szkolnych, z których programem młodzież często występowała poza szkołą, W zakładach pracy, szpitalach, na wsi, brała udział w konkursach zespołów artystycznych, konkursach recytatorskich itp.. Należy stwierdzić, że młodzież chętnie uczestniczyła w pracach o charakterze artystycznym, wyżywała się recytując wiersze, biorąc udział w inscenizacjach czy w zespołach pieśni i tańca. W okresie, kiedy od szkoły żądano czynnego włączenia się w nurt życia, upolitycznienia, szkoła swą kulturą artystyczną nie tylko pobudzała młodzież do głębokich przeżyć, ale też promieniowała ją na zewnątrz. Zespoły artystyczne szkoły występowały np. dla pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, DOKP, Izby Rzemieślniczej, Centrali Produktów Naftowych, Stoczni. Wszędzie występy spotykały się z serdecznym przyjęciem i uznaniem widzów.

Upowszechnienie oświaty, walka z analfabetyzmem, rozbudowa sieci różnorodnych szkół wzmogły zapotrzebowanie na kadry nauczycielskie. W naszej szkole, podobnie jak i w innych szkołach średnich, utworzono klasy pedagogiczne, które oprócz przedmiotów przewidzianych w programie szkół ogólnokształcących przechodziły kurs przygotowania pedagogicznego. Uczniowie z tych klas składali dwie matury i oprócz świadectwa dojrzałości otrzymywali dyplom nauczyciela szkół powszechnych. Po dwóch latach klasy pedagogiczne zostały zlikwidowane i zastąpiono je liceami pedagogicznymi.

W szkole od 1951 r. działają sekcje naukowo-wychowawcze, w skład których wchodzą nauczyciele, członkowie Komitetów Rodzicielskich, aktyw ZMP i samorząd uczniowski. Na terenie każdej klasy działają sekcje klasowe. Na comiesięcznych zebraniach członkowie sekcji otrzymywali wytyczne opracowywane przez Prezydium Komitetu Rodzicielskiego i dyrektora szkoły dot. np. objawów niesubordynacji uczniów, wypadków wpływu kleru na młodzież, kontroli pracy domowej uczniów, postawy młodzieży na imprezach rozrywkowych, udziału w pracach społecznych, organizacji samopomocy w nauce (tzw. „trójki nauki”), badania warunków pracy domowej uczniów i atmosfery domu rodzinnego itp.. Przewodniczący klasowych sekcji naukowo-wychowawczych przenosili wytyczne na teren klas i tam z pomocą wychowawcy i aktywu młodzieżowego omawiali zagadnienia i sposób podnoszenia wyników nauczania i wychowania z uwzględnieniem specyficznego oblicza poszczególnych klas.

Przedstawiciele klasowych sekcji naukowo-wychowawczych musieli przychodzić raz w tygodniu na godziny wychowawcze, aby być stale w kontakcie z młodzieżą, z wychowawcą klasy i znać bieżący stan postępów w nauce i wyniki wychowawcze. Sprawdzianem stanu nauczania i wychowania były miesięczne klasowe narady wytwórcze z udziałem młodzieży rodziców, wychowawcy i innych nauczycieli. Po każdym okresie nauki odbywały się ogólnoszkolne narady wytwórcze. Na tych naradach poddawano analizie błędy i niedociągnięcia w pracy o charakterze ogólnoszkolnym lub całej klasy, popularyzowano dobre metody pracy, przykłady wybijających się i pracowitych uczniów, potępiano publicznie a niekiedy rugowano ze szkoły uczniów niesubordynowanych lub ośmielających się mieć odmienne poglądy, wysuwano konkretne wnioski w sprawie ulepszenia stylu pracy w następnym okresie nauki.

W szkole oprócz ZMP, samorządu szkolnego i PO „Służba Polsce” działały: Szkolne Koło Przyjaciół Związku Radzieckiego (później TPPR), do którego faktycznie musieli należeli wszyscy, kółko marksistowskie grupujące głównie młodzież klas XI, szkolne Koło Obrońców Pokoju oraz kółka przedmiotowe, np. krajoznawcze. polonistyczne, matematyczne, fizyczne, przyrodnicze, chemiczne, języka łacińskiego i sportowe.

Kółka przedmiotowe odegrały ważną rolę w pogłębianiu nauki z poszczególnych dziedzin wiedzy o zagadnienia, których często nie było w programie, a które podniosły poziom wiedzy uczniów, co później procentowało przy egzaminach maturalnych czy egzaminach wstępnych na wyższe uczelnie. Wielki wkład w pracę kół przedmiotowych wnieśli: dr Józefina Szelińska, mgr Zofia Gałczyńska, mgr Stanisław Naszydłowski, mgr Izydor Pastuszyn, mgr H. Rejment, mgr Lucylla Pisarska.

Nauczyciele, mimo bardzo wielkiego przeciążenia pracą społeczną, mimo często wymuszonego udziału w życiu politycznym, za swój pierwszy obowiązek uważali jednak zawsze nauczanie i wychowanie.

Do realizacji planu dydaktyczno-wychowawczego szkoły wydatnie przyczyniły się także komisje przedmiotowe, które działając od 1950 r., podjęły prace zmierzające do podniesienia wyników nauczania przez ulepszenie metod pracy, wyrabianie samodzielności myślowej i krytycyzmu uczniów, podnoszenie kultury języka. Praca ta, nie mogła dać wyników w ciągu jednego roku, toteż w sprawozdaniach z posiedzeń rad pedagogicznych powtarzają się często te same postulaty.

Działały komisje przedmiotowe: matematyczne, fizyczne, przyrodnicze, chemiczne, historyczne, geograficzno-geologiczne, języków: polskiego, angielskiego, rosyjskiego i łacińskiego. Odbywały się częste zebrania poszczególnych komisji , a ponadto ich członkowie porozumiewali się ze sobą prawie na każdej przerwie, dzięki czemu wszelkie wątpliwości natury metodycznej były na bieżąco rozpatrywane i usuwane. Często też omawiano różne zagadnienia po lekcjach.

Przedstawiony tu pokrótce bardzo szeroki zakres prac i działalności związanej z nauczaniem i wychowaniem absorbował niesłychanie nauczyciela i ucznia i w rezultacie doprowadził do kryzysu szkolnictwa.

Sam Minister Oświaty Władysław Bieńkowski w artykule opublikowanym w 1955 r. w „Trybunie Ludu” stwierdził: „Prymat bezpośrednio politycznych form oddziaływania odbił się ujemnie na społecznej pozycji szkoły i nauczyciela, obniżył jego rolę, uczynił go czymś podrzędnym wobec każdego agitatora, propagandysty czy działacza. Ale to nie jedyny skutek. Niemniej ważki w następstwa był wpływ prymatu tak pojętego „politycznego wychowania” … na sam proces wychowania i nauczania w szkole. Inwazja do programów szkolnych pojęć i kategorii czerpanych wprost z propagandowych broszur i przemówień zachwiała a w wielu wypadkach wręcz odrzuciła logikę procesu nauczania i wychowania, opartą na długich i mozolnych badaniach pedagogiki i psychologii. Treści poznawcze podawane uczniowi, metody ich podawania, stawały się coraz bardziej rozbieżne z prawami rozwoju umysłu i psychiki młodego człowieka.

„Drętwa mowa” szeroką falą wdarła się do szkół, do programów, do podręczników, lektury szkolnej i wreszcie z konieczności, do żywej mowy nauczyciela.

W rezultacie cofnęliśmy się daleko poza zdobycze pedagogiki ostatnich dziesięcioleci, wróciliśmy do werbalizmu, do mechanicznego wkuwania terminów i formułek”.

To, że młodzież w takich warunkach nie załamała się całkowicie, nie poddała się cynizmowi, należy zawdzięczać przede wszystkim indywidualnemu autorytetowi wielu nauczycieli.

Napięcie narastające już od 1950 r., pogłębiające się w latach następnych do roku 1954 włącznie, dzięki osobistej postawie, umiejętnie prowadzonej taktyce i „dyplomatycznym” talentom, dyrektora Dominika Wysockiego stopniowo zaczęło maleć.

Później nadszedł XX Zjazd KC PZPR ze słynnym referatem o „kulcie jednostki” i Polski Październik 1956 r. Praca, szczególnie praca wychowawcza, zaczęła stopniowo wchodzić na coraz bardziej normalne tory. W okresie popaździernikowym młodzież, przez całe lata karmiona nieszczerością, nie zawsze jeszcze potrafiła całkowicie uwolnić się do sloganowości, a zmian i swobód nie zawsze potrafiła ująć w odpowiednie formy, co niejednokrotnie prowadziło do łamania regulaminu szkolnego.

Coraz częściej zaczęły rozlegać się głosy o problemie przeciążenia młodzieży nauką i zajęciami pozaszkolnymi. Na pierwszy rzut oka mogło się to wydawać paradoksem, bo twierdzono też, że młodzież za mało umie, że nie potrafi uogólniać faktów i samodzielnie myśleć. Daje się zauważyć niewspółmierność między wysiłkiem intelektualnym, jaki uczeń musi wykazać, a korzyścią jaką uzyskuje. Główne źródło przeciążenia młodzieży pracą stanowi, bezkrytycznie często oparty na wzorach pedagogiki radzieckiej, system nauczania, na który składa się nie tylko praca nauczyciela ale przede wszystkim programy, wadliwe podręczniki i przeróżne instrukcje. Mimo różnych prób tempo modyfikacji tych składników i systemu nauczania było zbyt wolne. Na przykład tydzień pracy ucznia klasy IX obejmował 37 godzin lekcyjnych. Jeżeli do tego dodać 24 godz., które uczeń poświęcał na przygotowanie lekcji zadanych do domu (4-5 godz. dziennie) i 4 godz. zajęć pozalekcyjnych to można stwierdzić, że przeciętny uczeń pracował w tygodniu około 65 godzin. Niewiele zostawało mu już czasu na rozrywki i wypoczynek. Jeżeli do tego nauczyciel, goniony przeładowanym programem, nie dokonał utrwalającego powtórzenia materiału przerobionego na lekcji, to często zły podręcznik stawał się głównym źródłem i podstawą przyswojenia sobie materiału. Odbijało się to później na wynikach nauczania.

Ważną rolę w procesie dydaktyczno-wychowawczym odgrywały przyznawane od 1951 r., zgodnie z Zarządzeniem Ministerstwa Oświaty, dyplomy przodowników nauki i pracy społecznej. które uprawniały do wstępu bez egzaminów na wyższe uczelnie. Dyplomy takie np. otrzymali: w 1951 r. – Zbigniew Groszyk, Stefan Pierzak, Longin Jakul, Irena Szlachetko i Jerzy Główczyk; w 1952 – Maria Borkowska, Jerzy Fedasz, Józef Grępka, Jan Lemańczyk; w 1953 – Witold Hetman, Romuald Zielonko, Wiesław Makarewicz, Zdzisław Koniarz, Karol Teoplitz; w 1954 – Ruta Progier, Bogdan Kozaczuk, Józef Przygodzki, Maria Lisowska, Zdzisław Bednarek i Zdzisław Tondel; w 1955 – Grażyna Orłowska, Maria Widuch, Władysław Bogusz, Ewa Śmigielska, Janina Ellert; w 1956 – Tadeusz Zacharewicz i Krystyna Żuromska.

W 1959 r. stopniowo zaczęto dostosowywać treści nauczania do stopnia rozwoju i możliwości poznawczych uczniów, usunięto nadmiar materiału z programów niektórych przedmiotów. Odciążyło to uczniów, pozwalając na lepsze opanowanie zasadniczych treści nauczania. Ponadto nauczyciele otrzymywali większą samodzielność przy doborze treści i metod nauczania a co za tym idzie, większą samodzielność uczniów w pracy nad przyswojeniem wiadomości. Zakładano, że samodzielność w pracy uczniów wpłynie na rozbudzenie aktywności młodzieży, gruntowniejsze przyswojenie przez nią wiadomości i umiejętne posługiwanie się nimi w praktyce.

15 lipca 1961 r. Sejm uchwalił ustawę „O rozwoju systemu oświaty i wychowania”. Zgodnie z ustawą szkoła nasza stała się 4-letnim liceum ogólnokształcącym na bazie 8-letniej szkoły podstawowej, przygotowującym młodzież do studiów wyższych i do pracy zawodowej.

Obiektywnym sprawdzianem poziomu naukowego w szkole, był i jest nadal, stały udział uczniów w olimpiadach matematycznych, chemicznych, fizycznych czy też języka polskiego. Mieć olimpijczyka – to marzenie niejednego pedagoga. Któż bowiem nie chciałby uzyskać potwierdzenia swoich umiejętności zawodowych? Nasza szkoła nigdy nie narzekała na ich brak. Niestety w materiałach archiwalnych z tego okresu nie udało się już odnaleźć żadnych nazwisk olimpijczyków, poza Aleksandrem Pełczyńskim, laureatem centralnej Olimpiady Matematycznej.

Dodano: ze znalezionych informacji wynika, iż w VI Olimpiadzie Matematycznej brał udział również Sylwester Podowski.

(Opracował na podstawie materiałów archiwalnych M.Karp)